Festival Özel İsim Midir?
İzmir’de yaşamanın en güzel yanlarından biri, tabii ki festivallere olan ilgi. Bahar geldiğinde, her köşe başında bir festival ilanı görmek, bir anlamda yaşadığım yerin ritmini dinlemek gibi. Ama bir soru var ki, bir türlü aklımdan çıkmıyor: Festival özel isim midir? Hani bu kelimeye de bazen “Festival” dediğimizde, bir şeyler eksik hissediyorum, “özel” bir şey mi yoksa sıradan bir kelime mi?
Bazen öyle sorular vardır ya, insana bir şeyleri sorgulama duygusu verir; işte bu da onlardan biri. Şimdi bu sorunun peşinden giderek, Festival kelimesinin ne olduğunu ve ne olmadığını çözmeye çalışalım. Bu sırada da biraz mizahi bir bakış açısıyla, hep birlikte düşleyelim.
Festival: Ne Demek?
Hadi önce bir “festival” kelimesinin anlamını tam olarak çözelim. Çünkü bir şeyin özel isim olup olmadığını anlamanın yolu, önce ne olduğunu anlamaktan geçer. Festival, aslında bir kutlama, bir etkinlik. Genişçe bir kavram… Öyle ki, neredeyse her yerden bir festival fırlayabilir! İzmir’de mesela “Kum Festivalinden” tutun da, “Sokak Sanatları Festivali”ne kadar her şey var.
Yani festival demek, yalnızca müzik dinlemek ya da dans etmek değil; aynı zamanda bir kitleyle, bir şehirle, hatta bazen doğayla bir arada olmak demek. “Festival” kelimesi o kadar evrensel ve kapsayıcı ki, neredeyse her konuda bir festival var: Yiyecek, sanat, müzik, sinema, hatta “Festivallerde Ayakkabı Mağazası Kampanyası!” bile olsa şaşırmayın!
Ama… Şimdi asıl meseleye gelelim: Festival kelimesi bir özel isim mi?
Özel İsim Olmak İçin Ne Gerekli?
Şimdi sıkı durun, çünkü burada biraz derinleşeceğiz. Şöyle ki; dilde bir kelimenin özel isim olabilmesi için belirli koşullar vardır. Özel isim dediğimizde, aklımıza genellikle belli bir yer, kişi ya da kurum gelir. Mesela “İstanbul”, “Can Yaman” ya da “Beyazıt Meydanı” gibi… Yani, bir kelime, sadece bir şeyi ya da bir yeri ifade ediyorsa, ona özel isim denir.
Bir kelimenin özel isim olabilmesi için de belirli ve özgün olması gerekir. Haa, belki aklınızda bir soru oluştu: “Ama Can Yaman da bir festivalde yer alıyordur, o zaman ‘festival’ özel isim olamaz mı?” İşte bu noktada, Festival kelimesinin asıl işlevi devreye giriyor.
Festival: Özel Bir İsim Olmaz, Ama Her Şey Olur!
Gelin, biraz eğlenceli bir düşünceyle festivalin özel isim olup olamayacağına bakalım. Festival, herhangi bir belirli etkinliği ifade ederken, her zaman özgün bir etiket taşımaz. Yani, festival kelimesi genellikle genel bir kavram olarak kullanılır. İzmir’deki “Bağbozumu Festivali” ile Antalya’daki “Karpuz Festivali” aynı türden olsa da, ikisi de belirli bir etkinliği, belirli bir yeri, belirli bir zamanı ifade eder. Ama festival dediğimizde, o genel bir tür oluyor. Yani, her festival özel değil. Bu yüzden festivalin kendisi özel isim olarak kabul edilmez.
İç sesim: “Yani… Festival diye bir şey varsa, o zaman her şey festival olabilir mi? Yani hafta sonu yapılan bir arkadaş buluşması da bir festival mi? Hmm, derin bir soru…”
Festivalin Kendisinden Daha Özel Olan Şey: Festivalin Adı!
Biraz daha somutlaştırmak gerekirse; “İzmir Gençlik Festivali”, “Çeşme Müzik Festivali” gibi özel isimler var. İşte bu özel isimler, festivalin özgün kimliğini oluşturur. Yani, festivalin adı önemli olan kısımdır. Mesela “Meyhane Festivali” desek, bu da bir özel isim olur. Çünkü o festivalin adı belirli bir yere, bir etkinliğe, bir tarihe aittir. Ama sadece festival demek, herhangi bir festivali değil, genel anlamda festivalleri ifade eder.
Bir başka örnekle de gösterelim: “Rock Festivali” dediğinizde, o bir türdür, özel bir yer ya da tarih barındırmaz. Ama “Rock İstanbul Festivali” demek, hem yeri hem de tarihi içeren bir özel isim olur. Yani “festival” sadece bir türdür, adı koyarsanız o zaman özel isim olur.
Bunu Biraz Mizahi Tarzda Düşünelim
Düşünsenize, bir gün arkadaşlarınızla dışarıda geziyorsunuz, birisi “Bunu Festivalde yapmamız gerek!” der, diğeri “Hadi ya, bu bir festival olsa ne olur?” diye yanıtlar. O sırada ben orada olsam, “Ama arkadaşlar, festival özel isim değildir!” diye girerim. Herkes bana bakar, kimse ne dediğimi anlamaz, ve ben birden “Tabii, ben de fazla düşündüm, biliyorum” derim.
Biraz da müzikle bağlayalım konuyu: Hani bazen şarkıların sözleri vardır, festivalin anlamını anlatmak ister gibi. Ama bu festival kelimesi, şarkının sözlerinde de daha çok bir etkinlikten bahsederken, “Bu şarkının adı Festival mi?” demek komik olur. Çünkü o sadece bir türdür, ismiyle özelleştirilmedikçe, özel isim olamaz.
Sonuç: Festival Özel İsim Midir?
Festivallerin hepsi çok eğlenceli etkinlikler, bunu biliyoruz. Her biri belki de kendine özgü bir renk, bir koku, bir tat taşır. Ama dilsel olarak bakıldığında, festival kelimesi özel isim değildir. Ancak festivallerin isimleri – mesela “Rock Festivali” ya da “İzmir Uluslararası Sanat Festivali” gibi – özel isim olur. Yani, festival bir türdür; adı belirli bir etkinliğe, bir yere ya da zamana bağlandığında özel isim olma özelliği kazanır.
Fakat bir şeyi de unutmayalım, festival sadece bir dilsel kavram değil, aynı zamanda sosyal bir olaydır. Sonuçta, festivalin adı ne olursa olsun, eğlence her zaman başroldedir.